PRĄDNIK CZERWONY

Prądnik Czerwony to dawna wieś położona nad Białuchą (Prądnikiem) i Sudołem Dominikańskim przy historycznej drodze królewskiej w rejonie obecnej al. 29 Listopada w odległości 3,5 km na północ od centrum Krakowa. Pierwsza wzmianka o nim pojawia się w 1105 r. w dokumencie legata papieskiego Idziego, jako własność benedyktynów tynieckich. W źródłach historycznych określany jest on również jako Prądnik Tyniecki lub Prądnik Wielki. Jan Długosz, z racji przynależności Prądnika Czerwonego aż do lat 20. XX w. do parafii św. Mikołaja, nazywał go „przedmieściem za bramą św. Mikołaja”. W 1275 r. książę Bolesław Wstydliwy potwierdził własność benedyktyńską tego terenu. Na przełomie XIII i XIV w. wytyczono ulicowe centrum zabudowy wsi wzdłuż drogi do Mistrzejowic (obecna ul. Dobrego Pasterza) oraz obustronny łanowy rozłóg pól. W 1327 r. powstało sołectwo prądnickie, a jego sołtysem został Jan Stepko. W 1380 r. biskup krakowski zatwierdził darowiznę części gruntów dla Kościoła Mariackiego. W 1479 r. część gruntów nabył Jan Długosz, planując osadzić tam kartuzów. Od XV w. na terenie Prądnika Czerwonego zaczęły postawać folwarki krakowskich zakonów. Przynależność danego majątku określano przymiotnikiem dodawanym do nazwy Prądnik – Benedyktyński, Dominikański Franciszkański, Jezuicki i Karmelitański, zwany też Bosackim. Na terenie tym, oprócz wspomnianych wcześniej, znajdowały się również posiadłości kościoła św. Mikołaja i szpitala św. Łazarza. W 1491 r. powstał tutaj pierwszy młyn papierniczy na ziemiach polskich. W 1587 r. Prądnik został częściowo zniszczony w wyniku bitwy pomiędzy wojskami arcyksięcia Maksymiliana Habsburga i Jana Zamoyskiego o sukcesję po zmarłym królu Stefanie Batorym. Prawdopodobnie wówczas powstała ostateczna nazwa wsi Prądnik Czerwony, nawiązująca do krwi rozlanej podczas walk. Teren ten ponownie ucierpiał podczas potopu szwedzkiego. Od XVI w. swoje posiadłości i dwory budowali tu krakowscy mieszczanie, m. in. zasłużone dla Krakowa i Polski rodziny Montelupich oraz Cellarich. W renesansowym dworze tych ostatnich gościli m. in. królowie polscy Władysław IV i Jan Kazimierz, malarz Jacek Malczewski oraz biskup Jan Paweł Woronicz. W 1642 r. na terenie folwarku dominikańskiego powstała, istniejąca do dnia dzisiejszego, barokowa kaplica św. Jana Chrzciciela. W sierpniu 1683 r. na Prądniku Czerwonym gościł krótko król Jan III Sobieski przed wymarszem wojsk polskich na odsiecz Wiedniowi. Pamiątką tego wydarzenia jest kapliczka Sobierajów stojąca przy ul. Dobrego Pasterza naprzeciw budynku dawnego urzędu gminy. W 1819 r. Dozór Szkolny Wolnego Miasta Krakowa utworzył na Prądniku Czerwonym Szkołę Trywialną. W II poł. XVIII w. wieś liczyła 80 domów i ponad 450 mieszkańców, a w 1890 r. 166 domów i 2750 mieszkańców. W latach 1895-1897 na terenie pomiędzy obecną ul. Powstańców a linią kolejową Kraków-Tunel został zbudowany fort pancerny 47 ½ „Sudół”, którego zadaniem była blokada doliny Sudołu Dominikańskiego. W 1901 r. siedziba prądnickiej szkoły została przeniesiona do budynku przy skrzyżowaniu obecnej al. 29 Listopada i ul. Dobrego Pasterza. W 1906 r. przy ul. Krowiej (obecnej Naczelnej) postała opiekuńcza placówka Towarzystwa Opieki nad Opuszczonymi Dziećmi. W 1921 r. doszło do połączenia lokalnych drużyn piłkarskich „Zadworzanki” i „Wezuwiusza” w jeden zespół sportowy. Po przyłączeniu się do niego zawodników „Rewii” w 1924 r. przyjął on nazwę Robotniczy Klub Sportowy „Prądniczanka”. W 1922 r. mieszkańcy Prądnika Czerwonego rozpoczęli starania o budowę kościoła. Rok później u zbiegu obecnej ul. Dobrego Pasterza i al. 29 Listopada została oddana do użytku drewniana świątynia pod wezwaniem Pana Jezusa Dobrego Pasterza, zaprojektowana przez prof. Artura Romanowskiego, a w kolejnym roku erygowano parafię, której proboszczem został ks.Józef Mazurek. 17 stycznia 1927 r. Krakowska Spółka Tramwajowa uruchomiła pierwszą regularną linię autobusową nr 1, kursującą na trasie Barbakan - Prądnik Czerwony. W 1928 r. Zgromadzenie Sióstr Albertynek objęło w posiadanie teren dworu Pocieszka i utworzyło tam swój Dom Generalny. W 1931 r. przy drodze do Batowic (u zbiegu obecnych ul. Reduta i Powstańców) na gruntach odkupionych od dominikanów został założony cmentarz parafialny. W 1934 r. przez teren wsi przeprowadzono linię kolejową Kraków-Tunel. W 1941 r. Prądnik Czerwony został włączony do Krakowa. W 1966 r. obok nekropolii parafialnej utworzono cmentarz Batowickim który jest obecnie największą krakowską nekropolią. W latach 1971-1978 rozebrano stary drewniany kościół, a w jego miejscu wzniesiono murowaną świątynię zaprojektowaną przez Wojciecha Pietrzyka. W latach 70. XX w. na terenie Prądnika Czerwonego rozpoczęto budowę dużego osiedla mieszkaniowego. W 1976 r. przy kaplicy św. Jana Chrzciciela uruchomiono ośrodek duszpasterski, a w 1982 r. erygowano drugą prądnicką parafię, której proboszczem został ks. Grzegorz Cekiera. W latach 1982-1989 w sąsiedztwie kaplicy został zbudowany kościół zaprojektowany przez Wojciecha Obtułowicza. W latach 1982-1985 na terenie Zgromadzenia Sióstr Albertynek przy ul. Woronicza powstał kościół-sanktuarium „Ecce Homo”, w którym znajdują się relikwie św. Brata Alberta i bł. Bernardyny Marii Jabłońskiej. W 2013 r. przy ul. Majora została oddana do użytku hala sportowa „Prądniczanki”, której budowa trwała blisko 30 lat.